Leader là gì? Vai trò và phẩm chất của người lãnh đạo hiện đại

 Trong mọi tổ chức từ doanh nghiệp, cơ quan nhà nước đến đội nhóm khởi nghiệp, vai trò của người “leader” (lãnh đạo) luôn giữ vị trí trung tâm trong việc định hướng, truyền cảm hứng và thúc đẩy sự phát triển. Nhưng “leader là gì?”, điều gì khiến một người trở thành nhà lãnh đạo thực thụ chứ không chỉ là người có chức danh quản lý?

Theo nghiên cứu của Harvard Business School, lãnh đạo không đơn thuần là kiểm soát công việc, mà là khả năng tạo ảnh hưởng và dẫn dắt con người hướng đến tầm nhìn chung.

Trong khi đó, chuyên gia John C. Maxwell – tác giả của hơn 80 cuốn sách về nghệ thuật lãnh đạo từng khẳng định: “Người lãnh đạo là người biết đường, đi trước và chỉ đường.”

Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ khái niệm leader, sự khác biệt giữa leader và manager, vai trò – kỹ năng – phong cách lãnh đạo phổ biến trong thời đại kỷ nguyên AI.

Leader là gì

Leader là người ảnh hưởng, người dẫn dắt một nhóm người hoặc tổ chức hướng tới mục tiêu chung, thường với tầm nhìn, sự kiên định và khả năng tạo động lực.

Leader không nhất thiết là người có quyền formal (chức danh) nhiều người ở cấp độ thấp hơn cũng thể hiện lãnh đạo thông qua ảnh hưởng.

Lãnh đạo hiệu quả thường đi kèm với đức tính cá nhân vững vàng, khả năng tạo lòng tin, và khả năng dẫn dắt trong môi trường thay đổi. Ví dụ, nghiên cứu mới từ ‎IMD Business School chỉ ra rằng 8 kỹ năng chủ chốt mà các nhà lãnh đạo cần trong năm 2025 bao gồm: xây dựng mối quan hệ, linh hoạt & thích ứng, đổi mới & sáng tạo, động lực nhân viên, quyết định, quản lý xung đột, tư duy phê phán.

Như nghiên cứu của ‎Harvard Business Impact cũng chỉ ra: các tổ chức có lãnh đạo được đánh giá cao về “character” (đức tính lãnh đạo) có lợi nhuận trên tài sản (ROA) gấp 5 lần so với tổ chức có lãnh đạo có điểm thấp về đức tính.

Tóm lại: Leader chính là người dẫn dắt, tạo ảnh hưởng, đặt tầm nhìn và giúp tập thể tiến về phía trước hơn là chỉ quản lý người và việc. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng khái niệm này không tuyệt đối: trong thực tế nhiều người vừa lãnh đạo vừa quản lý, và môi trường tổ chức thay đổi khiến vai trò lãnh đạo ngày càng phức tạp.

Sự khác biệt giữa Leader và Manager

Để có cái nhìn rõ ràng về leader, sẽ rất hữu ích khi phân biệt giữa “Leader” và “Manager”, hai khái niệm thường bị dùng thay thế nhưng có bản chất khác nhau:

• Tầm nhìn vs. quy trình: Leader hướng tới tương lai, thay đổi; Manager hướng tới hiện tại, triển khai.

• Ảnh hưởng vs. quyền lực: Leadership có khả năng ảnh hưởng, thúc đẩy người khác vì mục tiêu chung.

• Tinh thần thay đổi vs. duy trì hiện trạng: Những người quản lý tốt đảm bảo hệ thống vận hành ổn định; lãnh đạo tốt đưa tổ chức vượt khỏi trạng thái “ổn” để phát triển.

Tuy nhiên, cũng cần công nhận rằng “không phải quản lý là xấu, lãnh đạo là tốt” mà cả hai vai trò đều cần trong tổ chức. Thậm chí có quan điểm cho rằng “there is no difference between managers and leaders” trong một số ngữ cảnh. Trong thực tế, các tổ chức cần những cá nhân có khả năng quản lý và lãnh đạo đồng thời: vừa đảm bảo vận hành trơn tru, vừa phát triển tầm nhìn và đổi mới.

Ví dụ thực tế: Một người quản lý dự án có thể tập trung đúng vào tiến độ, ngân sách, phân công công việc (vai trò manager). Cùng lúc, nếu người đó thể hiện tầm nhìn, truyền cảm hứng đội ngũ vượt khó, đổi mới cách làm thì họ đang thể hiện vai trò leader. Trong doanh nghiệp Việt Nam, người giữ vị trí “lãnh đạo nhóm” (team lead) thường vừa quản lý công việc hàng ngày, vừa cần dẫn dắt tinh thần, tạo hướng phát triển. Vì vậy, việc hiểu rõ khác biệt giữa “lãnh đạo” và “quản lý” giúp phân bổ vai trò đúng và phát triển năng lực đúng.

Vai trò của một Leader trong tổ chức

Khi đã hiểu “leader là gì” và sự khác biệt với manager, chúng ta cùng phân tích sâu hơn về những vai trò cụ thể mà một leader đảm nhiệm trong tổ chức.

• Xây dựng và truyền tải tầm nhìn: Một leader cần xác định tầm nhìn rõ ràng cho tập thể hoặc tổ chức, truyền đạt để mọi người hiểu và Cam kế với mục tiêu đó.

• Động viên, tạo cảm hứng và xây dựng văn hoá: Nghiên cứu của ‎Gallup trên 52 quốc gia cho thấy: 56 % người được khảo sát cho rằng hy vọng (hope) là phẩm chất đặc trưng nhất mà họ tìm ở lãnh đạo. Ngoài ra, leader còn xây dựng văn hoá làm việc từ giá trị, hành vi, tới môi trường tâm lý an toàn để nhân viên phát triển.

• Ra quyết định và chịu trách nhiệm: Leader thường phải đưa ra các quyết định quan trọng, đặc biệt trong môi trường thay đổi hoặc khủng hoảng. 

• Xây dựng đội ngũ và phát triển nhân sự: Leader không chỉ dẫn dắt, mà còn giúp đội ngũ phát triển: nhận diện thế mạnh, phân công đúng người, coach, mentor.

• Quản lý thay đổi và đổi mới: Trong thời đại biến động nhanh, leader cần dẫn dắt sự thay đổi nhận diện cơ hội, tạo động lực đổi mới, xây dựng tổ chức linh hoạt.

• Giám sát văn hoá, giá trị và tính bền vững: Leader phục vụ như người giữ “kim chỉ nam” về giá trị, đạo đức, và trách nhiệm với cộng đồng.

Ưu điểm và nhược điểm của vai trò leader

Một leader giỏi mang đến nhiều ưu điểm nổi bật cho tổ chức. Trước hết, họ giúp định hướng rõ ràng, truyền cảm hứng và huy động hiệu quả các nguồn lực để đạt được mục tiêu chung. Bên cạnh đó, leader có khả năng dẫn dắt tổ chức vượt qua khủng hoảng, thúc đẩy đổi mới và hướng đến phát triển bền vững. Một nhà lãnh đạo xuất sắc còn biết xây dựng văn hoá doanh nghiệp mạnh, giúp nhân viên gắn kết, tin tưởng và làm việc năng suất cao.

Tuy nhiên, lãnh đạo cũng tiềm ẩn những hạn chế nếu thiếu sự cân bằng. Khi leader mất định hướng hoặc đặt ra tầm nhìn không phù hợp, tổ chức có thể rơi vào rối loạn hoặc đánh mất niềm tin. Nếu họ quá tập trung vào tầm nhìn mà bỏ qua yếu tố vận hành, doanh nghiệp có thể “bay cao” trong ý tưởng nhưng lại thiếu tính thực tế trong triển khai. Ngoài ra, sự thiếu gắn kết giữa leader và đội ngũ, hay thiếu lòng tin từ nhân viên, đều có thể trở thành nguy cơ lớn cho sự phát triển dài hạn.

Tóm lại, leader không chỉ là người đứng đầu, mà còn là người kiến tạo tầm nhìn, dẫn dắt con người, quản lý thay đổi và xây dựng nền tảng phát triển bền vững cho tổ chức.

Các phong cách lãnh đạo phổ biến

Lãnh đạo không có “một cách đúng” duy nhất – có nhiều phong cách, và hiệu quả tùy thuộc vào ngữ cảnh tổ chức, đội ngũ, mục tiêu. Dưới đây là các phong cách phổ biến, cùng phân tích ưu & nhược.

1. Lãnh đạo chuyển đổi (Transformational Leadership)

Phong cách này tập trung vào việc tạo cảm hứng, thúc đẩy thay đổi, nâng cao năng lực đội ngũ.
Ưu điểm: Tạo động lực mạnh mẽ, giúp đội ngũ vượt qua giới hạn. Thích hợp cho môi trường thay đổi mạnh, đổi mới.

 Nhược điểm: Nếu sử dụng quá mức mà không có cấu trúc hỗ trợ, có thể dẫn tới căng thẳng và mất ổn định. Yêu cầu leader có năng lực nghề nghiệp và nhân cách tốt.

2. Lãnh đạo giao dịch (Transactional Leadership)

Phong cách này dựa trên trao đổi: leader đặt mục tiêu, đo lường, thưởng/phạt. 

Ưu điểm: Rõ ràng, dễ đo lường hiệu quả, phù hợp công việc vận hành.

Nhược điểm: Thiếu động lực đổi mới, năng lượng thấp hơn khi môi trường biến động.

3. Laissez-faire (Delegative)

Phong cách lãnh đạo “buông thả” – leader trao quyền tối đa cho đội ngũ và chỉ can thiệp khi cần.

 Ưu điểm: Khuyến khích sáng tạo, độc lập. Tạo không gian tự chủ cho nhân viên giỏi.

 Nhược điểm: Nếu áp dụng sai ngữ cảnh (đội mới, thiếu kinh nghiệm) có thể dẫn tới mất phương hướng, giảm hiệu suất.

4. Lãnh đạo phục vụ (Servant Leadership)

Phong cách này nhấn mạnh việc leader đặt lợi ích người khác lên trước giúp đội ngũ phát triển, hỗ trợ nhiều hơn là quyền lực. 

Ưu điểm: Xây dựng lòng tin và văn hoá bền vững. Tăng cường gắn kết và trách nhiệm xã hội.

Nhược điểm: Có thể bị hiểu nhầm là yếu về quyết đoán nếu leader quá nhún nhường. Đòi hỏi nhân sự và văn hoá tổ chức hỗ trợ phong cách này.

5. Phong cách tình huống (Situational Leadership)

Theo lý thuyết “Situational Leadership” của Hersey & Blanchard: leader thay đổi phong cách dựa vào tình huống, mức độ trưởng thành của đội ngũ (task vs relationship).

Ưu điểm: Linh hoạt, phù hợp với nhiều ngữ cảnh khác nhau.

Nhược điểm: Leader phải rất nhạy và có khả năng đánh giá đúng tình huống – nếu không, dễ bị lúng túng.

Qua các phần trên, ta có thể tóm tắt lại:

• Leader là gì: người dẫn dắt, có tầm nhìn, tạo ảnh hưởng, giúp tổ chức hoặc đội nhóm hướng tới mục tiêu chung  hơn là chỉ quản lý công việc.

• Leader vs Manager: hai vai trò có điểm chồng lấp nhưng bản chất khác nhau – leader hướng tới tương lai, thay đổi, ảnh hưởng; manager hướng tới hiện tại, vận hành, hiệu quả.

• Vai trò của leader trong tổ chức: từ xây dựng tầm nhìn, động viên, quyết định, xây dựng đội ngũ, quản lý thay đổi, tới giám sát văn hoá và giá trị. Cả ưu điểm và nhược điểm đều cần nhận diện để phát huy tốt vai trò này.

• Kỹ năng của leader: rất đa dạng, gồm cả kỹ năng mềm và chuyên môn từ xây dựng mối quan hệ, linh hoạt, đổi mới, ra quyết định, tới tự nhận thức, truyền thông, đức tính.

• Phong cách lãnh đạo phổ biến: transformational, transactional, laissez-faire, servant, situational. Mỗi phong cách có ưu và khuyết điểm, và hiệu quả phụ thuộc vào ngữ cảnh.

Đặc biệt khi thế giới và doanh nghiệp đang đối diện với biến động lớn (công nghệ, môi trường, nhân sự đa thế hệ) vai trò leader càng trở nên quan trọng và phức tạp hơn. Như McKinsey chỉ ra: lãnh đạo thế kỷ 21 không chỉ là người điều hành, mà là người đặt người khác lên trước, học hỏi liên tục, bền bỉ trong khó khăn.

Đối với người muốn trở thành leader hoặc tổ chức muốn phát triển đội ngũ lãnh đạo thì việc đầu tư vào kỹ năng, kinh nghiệm thực tiễn, và xây dựng đức tính lãnh đạo là điều không thể xem nhẹ.

Hy vọng bài viết này sẽ giúp bạn có cái nhìn toàn diện hơn về lãnh đạo và ứng dụng hiệu quả trong thực tế doanh nghiệp, đặc biệt tại Việt Nam.

Để phát triển năng lực lãnh đạo một cách bài bản, bạn có thể tham khảo các chương trình đào tạo MBA quốc tế tại IDEAS – nơi tập trung vào việc rèn luyện tư duy chiến lược, kỹ năng quản trị con người và năng lực lãnh đạo thực tiễn. Với chương trình được thiết kế theo chuẩn quốc tế, IDEAS giúp học viên không chỉ hiểu sâu về lý thuyết mà còn biết cách áp dụng linh hoạt vào môi trường doanh nghiệp Việt Nam, từ đó trở thành những leader có tầm nhìn, bản lĩnh và khả năng thích ứng cao trong thời đại mới.