Vai trò của ban lãnh đạo trong định hướng chiến lược doanh nghiệp

Trong kỷ nguyên cạnh tranh toàn cầu và thay đổi nhanh chóng của công nghệ, ban lãnh đạo đóng vai trò trung tâm trong việc định hướng chiến lược, duy trì lợi thế cạnh tranh và bảo đảm sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Một chiến lược đúng đắn không chỉ là kim chỉ nam cho toàn bộ tổ chức mà còn là yếu tố quyết định năng lực thích ứng của doanh nghiệp với biến động thị trường. Theo báo cáo của Harvard Business Review (2023), hơn 70% các doanh nghiệp có kết quả tăng trưởng vượt trội đều có sự tham gia trực tiếp của ban lãnh đạo trong hoạch định và giám sát chiến lược.

Hoạch định tầm nhìn, sứ mệnh

Một trong những vai trò đầu tiên và quan trọng nhất của ban lãnh đạo là xác định tầm nhìn và sứ mệnh. Tầm nhìn (vision) giúp doanh nghiệp xác định “chúng ta muốn trở thành ai trong tương lai”, còn sứ mệnh (mission) trả lời cho câu hỏi “chúng ta tồn tại để làm gì”.

Theo John Kotter, giáo sư tại Trường Kinh doanh Harvard, “Tầm nhìn mạnh mẽ không chỉ mô tả tương lai mà còn truyền cảm hứng để mọi thành viên hướng đến mục tiêu đó.”

Ban lãnh đạo cần đảm bảo tầm nhìn và sứ mệnh không chỉ mang tính khẩu hiệu mà phải được chuyển hóa thành hành động thực tế. Ví dụ, tập đoàn Toyota luôn duy trì tầm nhìn “phát triển bền vững thông qua đổi mới” và đã cụ thể hóa điều đó bằng chiến lược đầu tư mạnh mẽ vào xe điện và công nghệ xanh.

Một tầm nhìn rõ ràng giúp gắn kết nhân viên, thu hút nhà đầu tư và tạo nền tảng cho các chính sách dài hạn. Ngược lại, sự mơ hồ trong định hướng khiến tổ chức thiếu đồng bộ, dẫn đến lãng phí nguồn lực và cơ hội.

Phân tích môi trường và ra quyết định chiến lược

Sau khi định hình tầm nhìn, ban lãnh đạo cần tiến hành phân tích môi trường kinh doanh để ra quyết định chiến lược phù hợp. Việc này bao gồm đánh giá môi trường bên ngoài (cơ hội, thách thức, đối thủ, xu hướng công nghệ) và môi trường nội bộ (nguồn lực, năng lực cốt lõi, cấu trúc tổ chức).

Theo Báo cáo McKinsey 2024, 45% doanh nghiệp thất bại trong chiến lược 5 năm đầu vì thiếu phân tích thực tế và dự báo thị trường chính xác. Ban lãnh đạo không chỉ cần dữ liệu mà còn phải có khả năng diễn giải dữ liệu thành quyết định chiến lược, thông qua các mô hình như SWOT, PESTEL hay Porter’s Five Forces.

Ông Richard Rumelt – tác giả cuốn Good Strategy, Bad Strategy cho rằng: “Chiến lược không phải là danh sách mục tiêu, mà là tập hợp các quyết định có tính định hướng dựa trên hiểu biết sâu sắc về thách thức cốt lõi.”

Quá trình ra quyết định chiến lược đòi hỏi ban lãnh đạo có tư duy phản biện, biết lắng nghe ý kiến từ các cấp quản lý trung gian và sẵn sàng điều chỉnh khi dữ liệu mới xuất hiện.

Triển khai và giám sát thực thi chiến lược

Một chiến lược dù hoàn hảo đến đâu cũng vô nghĩa nếu không được triển khai hiệu quả. Theo Balanced Scorecard Institute, hơn 60% chiến lược thất bại trong giai đoạn thực thi do thiếu sự theo dõi và đo lường.

Ban lãnh đạo cần xây dựng hệ thống KPI (Key Performance Indicators) và OKR (Objectives and Key Results) để đảm bảo các bộ phận hiểu rõ vai trò của mình trong mục tiêu chung. Song song, các cuộc họp định kỳ, đánh giá tiến độ hàng quý và cơ chế phản hồi hai chiều là công cụ giúp lãnh đạo nắm bắt được mức độ hiệu quả của chiến lược.

Theo bà Indra Nooyi, cựu CEO của PepsiCo: “Một nhà lãnh đạo chiến lược không chỉ vạch đường mà còn phải đảm bảo con tàu đi đúng hướng, dù gặp sóng gió.”

Để nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm, nhiều doanh nghiệp hiện nay áp dụng các công cụ quản trị hiện đại như BSC, ERP hoặc Dashboard tự động. Điều này giúp ban lãnh đạo có dữ liệu thời gian thực, từ đó ra quyết định nhanh chóng và chính xác hơn.

Văn hóa doanh nghiệp và khả năng thích ứng chiến lược

Chiến lược bền vững không thể tách rời văn hóa doanh nghiệp, yếu tố “mềm” nhưng lại có sức ảnh hưởng “cứng”. Ban lãnh đạo là người định hình giá trị cốt lõi, tạo ra môi trường làm việc khuyến khích sáng tạo, hợp tác và học hỏi.

Theo khảo sát của Deloitte (2023), 82% nhân viên cho rằng “niềm tin vào ban lãnh đạo” là yếu tố then chốt giúp họ cam kết gắn bó lâu dài với tổ chức.

Trong bối cảnh biến động kinh tế, khả năng thích ứng chiến lược (strategic agility) trở thành tiêu chí sống còn. Lãnh đạo cần khuyến khích văn hóa đổi mới và học tập liên tục, thay vì bảo thủ duy trì các mô hình cũ. Những doanh nghiệp như Netflix hay Amazon là minh chứng cho việc văn hóa thích ứng nhanh giúp họ vượt qua khủng hoảng và liên tục dẫn đầu thị trường.

Trách nhiệm đạo đức và tầm ảnh hưởng xã hội của ban lãnh đạo

Ngoài mục tiêu lợi nhuận, ban lãnh đạo ngày nay còn phải chịu trách nhiệm với cộng đồng và xã hội. Việc xây dựng chiến lược gắn liền với các giá trị đạo đức, minh bạch và phát triển bền vững giúp doanh nghiệp duy trì uy tín thương hiệu và niềm tin của công chúng.

Giáo sư Michael Porter (Harvard Business School) cho rằng: “Giá trị xã hội không đối lập với giá trị kinh tế. Doanh nghiệp tạo tác động tích cực sẽ xây dựng nền tảng phát triển lâu dài.”

Các mô hình như ESG (Environmental, Social, Governance) đang được nhiều tập đoàn áp dụng nhằm cân bằng giữa hiệu quả tài chính và trách nhiệm đạo đức. Một lãnh đạo có tầm nhìn chiến lược phải biết lồng ghép trách nhiệm xã hội vào chiến lược tổng thể, đảm bảo doanh nghiệp phát triển hài hòa với cộng đồng và môi trường.

Vai trò của ban lãnh đạo trong định hướng chiến lược doanh nghiệp không chỉ nằm ở việc hoạch định mục tiêu mà còn ở khả năng lãnh đạo bằng tầm nhìn, dữ liệu và giá trị đạo đức. Một ban lãnh đạo xuất sắc là người hiểu thị trường, hiểu con người và hiểu trách nhiệm của mình đối với xã hội.

Vai trò này ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động và cạnh tranh gay gắt. Để phát triển năng lực lãnh đạo toàn diện, nhiều nhà quản lý lựa chọn tham gia các chương trình đào tạo MBA quốc tế tại IDEAS  – nơi không chỉ cung cấp kiến thức chuyên sâu về quản trị, chiến lược và đổi mới sáng tạo, mà còn giúp học viên rèn luyện tư duy lãnh đạo dựa trên giá trị, tầm nhìn và dữ liệu thực tiễn.